List

متن زیر گفتگوی  خبرگزاری ایرنا با دکتر احمد نادری در ارتباط با کرسی‌های آزاد اندیشی است. این متن اولین‌بار در خبرگزاری ایرنا به این نشانی منتشر شده است:

http://www.irna.ir/fa/News/82743296

 

**لزوم تشکیل کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها

کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها، مبحث بسیار مهمی است که در ابتدای دهه ۸۰ خورشیدی با دور اندیشی مقام معظم رهبری مطرح شد. با گذشت بیش از یک دهه از طرح اجرای این کرسی ها با ساماندهی آن و البته با وجود دغدغه‌هایی که در این ارتباط، میان مسوولان مربوطه به وجود آمد، آن گونه که باید شکل نگرفت و با آن چه نظر مقام معظم رهبری بود و باید اتفاق می افتاد، فاصله داشت.

کرسی آزاد اندیشی محلی برای تضارب آرا محسوب می شوند که از درون آن می‌توان رویکرد بازتولید نظری و عملی کلان نظام جمهوری اسلامی را بیرون کشید، چیزی که مد نظر مقام معظم رهبری بوده است. بنابراین باید بتوان از رهگذر بحث های علمی، نقاط ضعف نظام را در جهت جبران و نقاط قوت نظام را برای سرمایه گذاری و تقویت بیشتر مشخص کرد.

**فضای امن پیش زمینه تشکیل کرسی ها 

برای تحقق کلیت اجرای کرسی های آزاد اندیشی، نیاز به فضایی هست تا افراد بتوانند حرف بزنند. در فضای دانشگاهی باید آموزش و جایگزین روش های کم بازده شود. پس از انجام تعدادی از این کرسی ها، به آرامی آنچه که مورد نظر است به دست خواهد آمد. در حال حاضر چیزی به معنای واقعی کرسی آزاد اندیشی در دانشگاه ها وجود ندارد، تریبون های آزاد هم بسیار کم تشکیل می شود. شاید استادان و دانشجویان جلسه های بحث داشته باشند اما در نظام آموزش عالی کشور به شکل تعریف شده، جای خالی این کرسی ها احساس می شود.

**جای خالیِ بحث های «علمی» و «روش مند»

بر پایه حقیقت و با توجه به مشاهده های میدانی، اگر فضای نقد و گفت وگو باز نشود، تحقق کرسی ها موضوعیت پیدا نخواهد کرد. جای خالی این کرسی‌ها به خصوص در دانشکده علوم انسانی که بیش از هر حوزه دیگری موضوع آزاد اندیشی در آن صدق می کند، احساس می شود. شیوه این کرسی‌ها باید فضا و بستری را فراهم کند تا دانشگاهیان بتوانند به صورت «علمی» و «روش مند» بحث کنند.

تاکید بر علمی و روش مند بودن به این دلیل است که در کرسی های آزاد اندیشی دانشگاه ها، پس از مطرح شدن بحث ها باید توانایی جوابگویی نظرهای مخالف هم وجود داشته باشد.

**نقش مناظره ها در شفاف سازی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی(ره) و متفکرهایی چون شهید مطهری دنبال این گونه روش ها بودند تا به صورت علمی پاسخ کمونیست‌ها داده شود. مناظره هایی هم با بحث های علمی بسیار خوب، در این راستا شکل گرفت. در سطح دانشگاه ها هم روال تا حدودی به همین شکل بود.

اما به مرور زمان مسایلی به وجود آمد، فضا تا حدودی متفاوت و در روند تشکیل مناظره ها فاصله ایجاد شد. باید برگشت صورت گیرد اما به شیوه علمی و روشمند (functionalistic) به آن نگاه شود؛ به عنوان مثال شیوه ها نباید ژورنالیستی باشد چرا که حوزه ژورنالیسم با کار علمی تفاوت دارد، هر چند ژورنالیسم هم از علم تغذیه می کند اما کارکرد آن متفاوت است.

در دانشگاه ها بحث ها باید علمی، روش مند، دقیق، هدفمند، همراه با تئوری و الزام های علمی و دانشگاهی باشد. افراد صاحب نظر علوم انسانی در دانشگاه ها از یک‌ طرف و مراکز نخبگان حوزه‌های علمیه و افراد برجسته در علوم اسلامی از دیگر سو باید با یکدیگر همکاری کنند و به معنای مثبت با یکدیگر درگیر شوند، حتی در جاهایی دعواهای نظری کنند تا تحقق مطالبه های کرسی های آزاد اندیشی از دل این مباحث بیرون آید.

**کاهش خط قرمزها، راه حلی مثبت در نتیجه گیری

خط قرمزها در همه جای دنیا وجود دارد و مساله پنهانی نیست، اما در کرسی های آزاد اندیشی که بر روش های علمی مستقر می شود، تا حدودی باید خط قرمزها را کمتر کرد و به اصطلاح عقب تر برد. افراد قایل به اندیشه ممکن است ساختار وزارت علوم، ساختار آموزشی دانشگاه، رییسان و مسوولان دانشگاه ها و یا حتی مسوولان در سطح کلان را زیر سوال ببرند، این مساله اشکالی ندارد و در اینجا خط قرمزها باید جابه جا ‌شود، چیزی که تابه حال نبوده است.

**ایجاد کرسی های آزاد اندیشی و رفع محدودیت های آن

محدودیت ها در این کرسی ها باید مورد بازنگری قرار گیرد چرا که مانع آزاد اندیشی است. باید به وضعیتی رسید که وقتی ۲ اندیشه‌ مخالف، به شکل آرمانی بر روی یک اصول با یکدیگر بحث علمی می کنند، هیچ محدودیتی برای آنها در بحث وجود نداشته باشد تا بتوانند مورد ارزیابی و داوری قرار بگیرند. ۲ طرف هر مباحثه نیز باید در سطحی قدرتمند با یکدیگر مناظره و بحث داشته باشند تا خروجی آن، موجب تقویت بُعد علمی برای جریان های داخل نظام شود و سود آور باشد.

**خود انتقادی، مهم ترین کارکرد کرسی های آزاد اندیشی

هدف کرسی های آزاد اندیشی نوعی از تفکر انتقادی به شمار می رود که پیش زمینه پیشرفت محسوب می شود. محال است که بشر پیشرفت درون زا و مبتنی بر آموزه های بومی خویش بخواهد اما مستلزم تفکر خود انتقادی نباشد؛ نقطه شروع پیشرفت، انتقاد از خود است یعنی وضعیت فعلی و گذشته انسان، مورد ارزیابی انتقادی قرار بگیرد که انسان کجا بود؟ داشته هایش چه بود؟ افق مورد نظر برای رسیدن کجاست؟ تفکر انتقادی به این سوال ها جواب می دهد و از اشتباهات جلوگیری می کند، این تفکر خود انتقادی لازمه پیشرفت است.

**عبور از احساسات لازمه رسیدن به عقلانیت

کارکرد بعدی کرسی های آزاد اندیشی رسیدن به نوعی از عقلانیت و عبور از احساسات به شکل ارگانیستیک (Organistic model) است. اینک در آستانه دهه چهارم انقلاب اسلامی باید از احساس فاصله گرفت. همان طور که در انسان ۴۰ سالگی اوج تکامل، بلوغ و هویت او محسوب می شود، انقلاب اسلامی ایران هم در آستانه ۴۰ سالگی بلوغ خود را با خود انتقادی، تفکر آزاد اندیشی و کرسی هایی مبتنی بر عقلانیت نشان خواهد داد تا درباره هیچ مساله ای احساساتی تصمیم گرفته نشود.

تصمیم هایی که در بعد حکومتی و دولتی به عنوان تصمیم های کلان نظام گرفته می‌شود، به ویژه در بُعد داخلی باید مبتنی بر عقلانیت باشد. کشور در بُعد خارجی، عقلانی عمل کرد به این معنا که به عنوان یک «اکتور» عاقل در فضای منطقه ای و بین المللی شروع به بسط حوزه توسعه کرد و امروز در جهان نه تنها مشکل ندارد، بلکه پیشتاز است.

امروزه حضور ایران و حوزه نفوذ و بسط توسعه در محور عمودی، از زیر مرزهای روسیه تا خلیج عدن و در محور افقی از مرز چین در افغانستان تا مدیترانه ممکن شده که به دلیل سیاست عقلایی خارجی بوده است.

در بعد داخلی با وجود توانایی های زیاد، اما ضعف هایی مبتنی بر تصمیم های احساسی و غیر عقلانی در دوره های مختلف به چشم می خورد. لازمه بلوغ و پختگی در ۴۰ سالگی انقلاب، همین کرسی‌های آزاد اندیشی و نهادینه شدن آن در درون دانشگاه ها است، عقلانیت و خرد جمعی در تصمیم های داخلی خود را نشان می دهد و تشتت داخلی کمتر به وجود خواهد آمد، نوعی از اجماع که کمتر اتفاق افتاده و پدیده مبارکی به شمار می رود، حاکم خواهد شد که باید با سیاست گذاری، حرکت به آن سمت آغاز شود که در این صورت حتی در کوتاه‌مدت آنچه مورد نظر رهبری بوده است، حاصل خواهد شد.

**ابزار بحث های آزاد اندیشی

هر حرکت، ابزاری دارد و در این کرسی ها نیز ابزار افرادی هستند که نقاط افتراق جدی در بحث گفتمانی دارند؛ با توجه به جریان شناسی ها در نظام جمهوری اسلامی ایران و درون جامعه و درون دانشگاه کار پیچیده‌ای نیست و با فراهم آوری بستر و تعیین نمایندگانی از اقشار دانشگاهی میسر خواهد شد.

عقلانیت دانشجو با عقلانیت استادان متفاوت است و این مساله با آموزش، نهادینه می شود. عقلانیت دانشجویی را هم باید به گونه ای تعریف کرد که با احساس درونش همراه شود. اینها را باید به دانشجو آموزش داد چرا که عقلانیت در کنش نهایی بسیار مهم است.

**نقش کلیدی استادان در تشکیل کرسی های آزاد اندیشی

سیاست گذاری، راهبرد و حمایت در بحث کرسی های آزاد بر عهده استادان است و آنها هستند که باید این فضا را در جهت رو به جلو تقویت کنند. از نظر فکری، عملی و سیاست گذاری، نقش اساتید به عنوان پایه های اصلی این کرسی‌ها بسیار مهم است.

**بازبینی سیاست های کرسی های آزاد اندیشی

سیاست های کرسی های آزاد اندیشی باید در وزارت علوم و به کمک نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها مورد بازبینی قرار گیرد. همچنین بسیج استادان به عنوان ضلع سوم این مثلث، می تواند در تعاملی موثر، نقش مهمی در برگزاری منظم کرسی های آزاد اندیشی ایفا کند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.